عزت نفس ؛ چرا خداوند پیش از هر موفقیتی به انسان عزت بخشید
مقدمه
بیشتر انسانها تمام عمر خود را صرف اثبات ارزششان میکنند.
از کودکی به ما گفتهاند:
- اگر نمره خوب بگیری، ارزشمند هستی.
- اگر دانشگاه خوبی قبول شوی، موفقی.
- اگر ثروتمند شوی، محترمی.
- اگر مشهور شوی، دیده میشوی.
- اگر دیگران دوستت داشته باشند، مهم هستی.
کمکم ذهن ما به این باور عادت میکند که «من زمانی ارزشمندم که چیزی داشته باشم.»
اما قرآن از همان نخستین صفحات خود، این باور را به چالش میکشد.
قرآن داستان موجودی را روایت میکند که نه ثروتی داشت، نه خانهای، نه مقامی، نه شهرتی، نه تجربهای، نه حتی گذشتهای که بتواند به آن افتخار کند.
آن موجود، «آدم» بود.
او تازه آفریده شده بود؛ از خاک.
و درست در همین لحظه، پیش از آنکه کوچکترین دستاوردی داشته باشد، خداوند فرمانی صادر کرد که تاریخ هستی را تغییر داد:
«وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ…»
«و هنگامی که به فرشتگان گفتیم: برای آدم سجده کنید…» (بقره: ۳۴)
این سؤال بزرگ پیش میآید:
چرا خداوند پیش از هر موفقیت، چنین جایگاهی به انسان بخشید؟
آدم هیچ نداشت؛ اما همه چیز داشت
تصور کنید در نخستین لحظه آفرینش حضور دارید.
آدم هنوز سخنرانی نکرده است.
هنوز عبادتی انجام نداده است.
هنوز علمی نیاموخته است.
هنوز فرزندی ندارد.
هنوز تمدنی نساخته است.
هنوز هیچ موفقیتی کسب نکرده است.
اگر معیار ارزش انسان، دستاوردهایش بود، باید خداوند صبر میکرد تا آدم کاری انجام دهد.
اما خداوند چنین نکرد.
پیش از هر چیز، به او کرامت بخشید.
این یعنی ارزش اولیه انسان، محصول موفقیت نیست؛ بلکه نقطه آغاز زندگی اوست.
کرامت، هدیه الهی است
قرآن میفرماید:
«وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ»
«بهراستی فرزندان آدم را گرامی داشتیم.» (اسراء: ۷۰)
نکته مهم این آیه آن است که خداوند نمیفرماید:
«ثروتمندان را گرامی داشتیم.»
«دانشمندان را گرامی داشتیم.»
«زیبارویان را گرامی داشتیم.»
بلکه میگوید:
«فرزندان آدم را.»
یعنی اصل انسان بودن، همراه با کرامت الهی است.
بزرگترین اشتباه انسان امروز
امروز بیشتر انسانها ارزش خود را با داراییهایشان اندازه میگیرند.
اگر درآمدشان کم شود، احساس بیارزشی میکنند.
اگر کسی آنها را نقد کند، عزت نفسشان فرو میریزد.
اگر در شبکههای اجتماعی لایک نگیرند، گمان میکنند دیده نمیشوند.
اما مشکل از آنجا آغاز میشود که ارزش وجودی را با موفقیتهای بیرونی اشتباه گرفتهایم.
موفقیت، ارزش انسان را خلق نمیکند؛ تنها بخشی از تواناییهای او را آشکار میکند.
تفاوت عزت نفس و غرور
برخی تصور میکنند اگر انسان بگوید «من ارزشمندم»، دچار غرور شده است.
در حالی که غرور یعنی:
«من از دیگران برترم.»
اما عزت نفس یعنی:
«من، مانند هر انسان دیگری، دارای کرامت الهی هستم.»
غرور، دیگران را کوچک میکند.
عزت نفس، خود و دیگران را محترم میشمارد.
عزت نفس از نگاه روانشناسی
روانشناسان نیز میان «ارزش ذاتی» و «ارزش وابسته به عملکرد» تفاوت قائل میشوند.
کسی که ارزش خود را تنها به موفقیت، ثروت یا تأیید دیگران گره میزند، با هر شکست احساس فروپاشی میکند.
اما کسی که میداند ارزش وجودی او وابسته به این عوامل نیست، پس از شکست نیز دوباره برمیخیزد؛ زیرا شکست، هویت او را تعریف نمیکند.
نگاه یونگ به کرامت انسان
کارل گوستاو یونگ معتقد بود که در ژرفای روان هر انسان، «خویشتن» (Self) قرار دارد؛ مرکزی که انسان را به سوی تمامیت و رشد هدایت میکند.
از نگاه یونگ، انسان پیش از آنکه خود را با نقشها، شغل، شهرت یا ثروت تعریف کند، دارای هویتی عمیقتر است.
اگر این دیدگاه را در کنار آموزههای قرآن قرار دهیم، میتوان گفت:
کرامت الهی، زمینهای است که انسان بر پایه آن میتواند مسیر رشد و کمال را طی کند.
اگر خدا تو را ارزشمند نمیدانست…
اگر ارزش انسان وابسته به دستاوردهایش بود، خداوند باید ابتدا از آدم میخواست که چیزی را ثابت کند.
اما خداوند ابتدا به او عزت بخشید و سپس او را مسئول انتخاب و رشد قرار داد.
این ترتیب بسیار مهم است.
نخست کرامت…
سپس مسئولیت.
نخست عزت…
سپس تکلیف.
نتیجه
شاید بزرگترین دروغی که بسیاری از ما باور کردهایم این باشد که:
«وقتی موفق شوم، ارزشمند خواهم شد.»
اما قرآن میگوید:
تو از همان آغاز ارزشمند بودی.
موفقیت، چیزی به ارزش وجودی تو اضافه نمیکند؛ تنها استعدادهایی را که خداوند در وجودت قرار داده، شکوفا میکند.
ثروت میتواند زندگی تو را تغییر دهد، اما ارزش تو را خلق نمیکند.
مدرک میتواند دانش تو را افزایش دهد، اما کرامت تو را به وجود نمیآورد.
شهرت میتواند تو را معروف کند، اما عزت واقعی تو از نگاه خدا آغاز شده است، نه از نگاه مردم.
پس اگر روزی همه چیزت را از دست دادی، هنوز مهمترین سرمایهات باقی مانده است:
کرامتی که خداوند از نخستین روز آفرینش به تو عطا کرد.
و شاید معنای واقعی عزت نفس همین باشد:
«من ارزشمندم؛ نه به خاطر آنچه دارم، بلکه به خاطر آنکه خداوند مرا با کرامت آفرید. اکنون وظیفه من این است که با ایمان، اخلاق و عمل صالح، شایسته این کرامت باشم.»
دیدگاه خود را ثبت کنید
تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟در گفتگو ها شرکت کنید.